Alkoholizm uznawany jest za chorobę określaną symbolem statystycznym F 10.2. Jest to silne uzależnienie od substancji alkoholowych. Może doprowadzić do przedwczesnej śmierci.

W pierwszej fazie nie wyróżnia się wyraźnymi objawami, co nie pozwala łatwo zdiagnozować go przez bliskie otoczenie. Początkowo alkoholizm objawia się szukaniem okazji do wypicia, np. spotykaniem tylko w towarzystwie pijących. W późniejszym czasie widać coraz bardziej wyraźne objawy uzależnienia od alkoholu powodują silne spustoszenie w organizmie człowieka.

Sięganie po alkohol w stanach stresu, przeradza się zwykle w potrzebę wypicia, nawet bez przyczyny.

Specjaliści rozpoznają alkoholizm jako chorobę, jeśli w ciągu minionych 12 miesięcy pojawiły się następujące objawy:

1. Subiektywne poczucie łaknienia alkoholu (tzw. głód alkoloholowy). Pojawiające się silne uczucie łaknienia alkoholu, podobne do głodu połączone z poczuciem paniki, której źródłem jest wewnętrzny przymus wypicia alkoholu.

2. Zmienna tolerancja organizmu na alkohol. Organizm potrzebuje więcej alkoholu dla uzyskania stanu upojenia alkoholowego niż potrzebował go w pierwszej fazie choroby. Ta tolerancja z czasem zaczyna być zmienna a efekty stanu upojenia alkoholowego pojawiają się bez zależności od  ilości wypitego alkoholu. Raz do uzyskania stanu nietrzeźwości potrzeba więcej, a raz mniej substancji alkoholowych.

3. Objawy abstynencyjne - przerwa w piciu wywołuje miedzy innymi niepokój i drażliwość, dreszcze i drżenia mięśniowe, poty, nudności, zaburzenia świadomości i majaczenia; osoba uzależniona stara się usunąć dolegliwości przy pomocy alkoholu

4. Koncentracja życia wokół picia - obecność alkoholu staje się bardzo ważna, koncentruje uwagę i zachowania wokół okazji do wypicia i dostępności alkoholu

5. Zaburzenia pamięci i świadomości - po wypiciu pojawiają się "dziury pamięciowe", fragmenty wydarzeń znikają z pamięci; coraz więcej rzeczy dzieje się poza świadomością osoby uzależnionej.

6. Nawroty do picia po próbach utrzymania okresowej abstynencji - człowiek dostrzega, że picie wymyka się spod jego kontroli i próbuje bez powodzenia udowodnić, że potrafi nad tym zapanować

Fazy uzależnienia od alkoholu:

stopień pierwszy - picie umiarkowane, towarzyskie, przy okazji, z okazji;

stopień drugi - picie nadmierne z przerwami w pamięci lub z utratą świadomości całego okresu picia;

stopień trzeci -  początek głodu alkoholowego, trzeba go więcej i częściej;

stopień czwarty - utrata kontroli picia, zamierza się wypić kieliszek, dwa, a pije się do nieprzytomności;

stopień piąty - szukanie usprawiedliwienia dla picia, czując że inni piją inaczej poszukuje się argumentacji do picia;

stopień szósty - potrzeba klina, odkrycie jego błogosławieństwa wiąże się z psychicznymi i fizycznymi dolegliwościami picia alkoholu;

stopień siódmy - picie w samotności, jest to już nie dzwonek, a dzwon ostrzegawczy, gdyż człowiek nieuzależniony pije najchętniej w towarzystwie, a nigdy w samotności;

stopień ósmy - szukanie zwady, bójek, awantur; na tym etapie system nerwowy jest w takim stanie, że człowiek przestaje panować nad sobą i staje się wybuchowy;

stopień dziewiąty - poszukiwanie za wszelką cenę alkoholu, co wynika z stanu fizycznego i psychicznego organizmu, do jakiego doprowadziły poprzednie szczeble;

stopień dziesiąty - wyrzuty sumienia, obrzydzenie i potępienie samego siebie, to nieustanny kac moralny;

stopień jedenasty - napady niepokoju i lęku, które początkowo pojawiają się od czasu do czasu, później coraz częściej, by w końcu towarzyszyć w każdym momencie i w każdym miejscu;

stopień dwunasty - uświadomienie klęski, gdyż wszystkie wyszukane usprawiedliwienia picia alkoholu okazują się niezadowalające, można tylko pić dla picia aż do wytrzymałości fizycznej i nerwowej; przestają działać jakiekolwiek hamulce w piciu;

stopień trzynasty - ostateczne rozstrzygnięcie losu alkoholika. Może to być albo pętla..., albo szpital odwykowy..., albo śmierć w ataku delirium czy marskości wątroby.

U alkoholików występują bardzo charakterystyczne objawy w okresie dłuższej przerwy od spożywania napojów alkoholowych zwane zespołem abstynencyjnym. Zalicza się do nich:  niepokój i drażliwość, dreszcze i drżenie kończyn, skurcze mięśniowe, potliwość, mdłości, wymioty, bezsenność, a nawet zaburzenia świadomości, majaczenia oraz omamów. Dolegliwości te ustają po spożyciu dawki alkoholu, lecz człowiek uzależniony traci całkowicie kontrolę i przestaje panować na łaknieniem.

Z czasem alkohol staje się codziennym towarzyszem człowieka, który uważa, że dzień bez picia jest dniem straconym. Alkoholik stosunkowo późno orientuje się ile szkód w jego życiu wyrządza spożywanie alkoholu zarówno w kwestiach zdrowia, psychiki oraz współżycia społecznego.

W przypadku ludzi otaczających człowieka uzależnionego od alkoholu powstaje współuzależnienie objawiające się: poddawaniu się rytmowi picia, przejmowaniu za  pijącego odpowiedzialności oraz obsesyjne kontrolowanie go. Współuzależnieni często  nie dopuszczają do tego, aby pijący ponosił pełne konsekwencje swojego picia i swoich zachowań oraz tolerują jego patologiczne zachowania z jednoczesnym występowaniem poczucia winy i poczucia małej wartości oraz zaniedbywaniem samego siebie.

Integralną częścią choroby alkoholowej jest mechanizm, który nieustannie przekonuje chorego o tym, że nie jest on alkoholikiem. Mechanizm zaprzeczeń mówi alkoholikowi, że pije, ponieważ... A tu już możliwości są nieograniczone". Alkoholik sam zaczyna szukać przyczyn picia i pije coraz więcej, udowadniając sobie, że u źródeł tego leżą różne przykre przeżycia, jakich doznał w przeszłości i doznaje do dnia dzisiejszego.

Wszelkiego rodzaju terapie leczenia uzależnień obejmują także współuzależnionych i są najbardziej skuteczne w przypadku podjęcia leczenia zarówno uzależnionego, jak i jego najbliższego otoczenia. Leczenie alkoholizmu nie jest sprawą łatwą, sam uzależniony nie jest w stanie sobie pomóc. Skierowanie na terapię leczenia uzależnień i dobrowolne poddanie się jej może być gwarancją sukcesu.